Εκδοτικό Σημείωμα

Το παρόν τεύχος του περιοδικού Action Researcher in Education, το οποίο περιλαμβάνει άρθρα, που επελέγησαν μετά από διαδικασία ανώνυμης αξιολόγησης,  αναδεικνύει τόσο την συνθετότητα και την πολυπρισματικότητα της έρευνας δράσης όσο και τους ποικίλους τομείς στους οποίους μπορεί να αξιοποιηθεί. Μαρτυρεί επίσης το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη προσέγγιση και στη χώρα μας και μάλιστα σε διαφορετικά πλαίσια και χώρους.

Το πρώτο άρθρο του 2ου τεύχους, λοιπόν, πραγματεύεται ένα θεωρητικό ζήτημα, καθώς αναζητά τα νήματα που συνδέουν την έρευνα δράσης με άλλες ποιοτικές προσεγγίσεις. Ο Λεωνίδας Σωτηρόπουλος στο άρθρο του «Κάποιες πτυχές της Ανθρωπολογίας στην εκπαίδευση και πιθανοί συσχετισμοί τους με την έρευνα δράσης» εξετάζει την σχέση ανάμεσα στην Ανθρωπολογία και την Έρευνα Δράσης στην προοπτική της προσέγγισης της εκπαιδευτικής θεωρίας και πράξης. Ο συγγραφέας θεωρώντας τις δύο προσεγγίσεις συμπληρωματικές, παρουσιάζει την ανθρωπολογική έρευνα και επιχειρεί  συσχετισμούς και αναλογίες με την εκπαιδευτική έρευνα δράσης. Εστιάζοντας στην εκπαίδευση αναδεικνύει τη σημασία που έχει η συνδυαστική αξιοποίησή των δύο αυτών προσεγγίσεων για τον εκπαιδευτικό που επιδιώκει να διερευνήσει, να κατανοήσει και στη συνέχεια να βελτιώσει την εκπαιδευτική διαδικασία. 

Ακολουθούν δυο άρθρα που αναφέρονται στην αξιοποίηση της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης από τους εκπαιδευτικούς αλλά και από τους μαθητές με σαφή ωστόσο αναφορά στη/ις θεωρία/ες, που πλαισίωσαν τη συγκεκριμένη κάθε φορά εκπαιδευτική δράση, σε ένα αλληλεπιδραστικό βέβαια πλαίσιο.

Έτσι η Ευστρατία Σοφού στο άρθρο της «Η ενεργητική εμπλοκή των μικρών παιδιών σε συμμετοχικές μορφές έρευνας: Η περίπτωση της προσέγγισης του Μωσαϊκού» συζητά το ιδιαίτερα ενδιαφέρον ζήτημα της ενεργητικής συμμετοχής των παιδιών σε διαδικασίες έρευνας. Παρουσιάζει ένα θεωρητικό πλαίσιο που θεμελιώνει τη συμμετοχή αυτή αφενός στις δυνατότητες εμπλουτισμού της έρευνας και διεύρυνσης του νοήματος και της κατανόησης του κόσμου των παιδιών και αφετέρου στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους για έκφραση των απόψεών τους και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων (επικοινωνιακών, κοινωνικών, διερευνητικών) από την πλευρά των παιδιών. Στο πλαίσιο αυτό ο ρόλος των ενηλίκων ερευνητών, όπως και των παιδιών, μέσα στην ερευνητική διαδικασία, διαφοροποιείται και επαναπροσδιορίζεται. Στη συνέχεια, η συγγραφέας παρουσιάζει –μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής- την «προσέγγιση του Μωσαϊκού», ενώ ταυτόχρονα αναζητά τα κοινά στοιχεία αυτής της πολυμεθοδικής και συμμετοχικής ερευνητικής διαδικασίας με την έρευνα δράσης. Το άρθρο ολοκληρώνεται με τη σύντομη παρουσίαση της εφαρμογής της «προσέγγισης του Μωσαϊκού» σε ελληνικά νηπιαγωγεία κατά το σχολικό έτος 2010-11. Η έμφαση δίνεται στους στόχους της παρέμβασης, σε ενδεικτικά δεδομένα που συλλέχθηκαν και στα πρώτα συμπεράσματα που εξήχθηκαν από το εγχείρημα.    

Στο άρθρο της «Πράξη και θεωρία παραγωγής γραπτών κειμένων στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: η περίπτωση μίας έρευνας δράσης» η  Αικατερίνη Σκιά παρουσιάζει μια εκπαιδευτική έρευνα δράσης που αφορά τη διδασκαλία του γραπτού λόγου με επικοινωνιακή προσέγγιση στo πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Η συγγραφέας εστιάζει κυρίως στη συμβολή της έρευνας στην κατανόηση του σύνθετου χαρακτήρα της γραπτής επικοινωνίας στη σχολική πραγματικότητα, όπως εμφανίζεται τόσο στις διαδικασίες όσο και στα προϊόντα της γραφής, και στην ανάγκη για πιο διορατικούς τρόπους αξιολόγησής τους. Επισημαίνει επίσης τη σημασία της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης στην εκπαίδευση και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στα επιστημονικά πεδία που αφορούν τη γραφή σε σχέση με τo Αναλυτικό Πρόγραμμα.

Ακολουθούν τρία άρθρα που αναφέρονται στην αξιοποίηση της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είτε στο πλαίσιο της συνεργασίας Πανεπιστημίου-Σχολείου με στόχο την διασύνδεση της θεωρίας με την πράξη είτε στην προοπτική της βελτίωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας στο Πανεπιστήμιο.

Πιο συγκεκριμένα στο άρθρο της «Η αξιοποίηση των ημερολογίων στην εκπαιδευτική έρευνα-δράση: προϋποθέσεις και διαδικασίες» η Σοφία Αυγητίδου, παρουσιάζοντας μια συνεργατική έρευνα δράσης αναδεικνύει τους τρόπους χρήσης και αξιοποίησης του ημερολογίου ως ερευνητικής μεθόδου σε μία συνεργατική έρευνα δράσης.  Επισημαίνει έτσι τη συμβολή της αξιοποίησης του ημερολογίου από τις εκπαιδευτικούς – ερευνήτριες στη διαδικασία προβληματοποίησης, ανασχεδιασμού και αξιολόγησης των εκπαιδευτικών πρακτικών τους όσο και τη σημασία τους για την κατανόηση του διαλόγου και του υποκινούμενου αναστοχασμού σε μια εκπαιδευτική έρευνα δράσης. Τα αποτελέσματα της συνεργατικής έρευνας-δράσης έδειξαν ότι η χρήση των ημερολογίων μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πλαίσιο για την αυτογνωσία και την κατανόηση του άλλου, την κριτική αμφισβήτηση υφιστάμενων εκπαιδευτικών πρακτικών, το συστηματικό σχεδιασμό και την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, τη συνεργασία και την ανάπτυξη της πρακτικής γνώσης.

Ο Rob Creasy επίσης στο άρθρο του «Establishing a “safe” framework for the development of self and peer assessment» παρουσιάζει την έρευνα δράσης που διενήργησε με στόχο τον εμπλουτισμό της πρακτικής του στην Ανώτατη Εκπαίδευση αναφορικά με τη χρήση αυτοαξιολόγησης και αξιολόγησης από συμφοιτητές. Πιο συγκεκριμένα, ο βασικός στόχος της έρευνας δράσης που διενήργησε ο Creasy ήταν να διαμορφώσει μια διαδικασία / στρατηγική αξιολόγησης που να συμπεριλαμβάνει τους φοιτητές (να μην πραγματοποιείται ερήμην τους) και να περιορίζει το άγχος και τις ανασφάλειές τους. Για το σκοπό αυτό σχεδίασε μια διαδικασία που ενέπλεκε τους φοιτητές σε αυτοξιολόγηση των εργασιών τους και αξιολόγηση των εργασιών των συμφοιτητών τους με έναν τρόπο «ασφαλή», δηλαδή προσφέροντάς τους σαφείς οδηγίες για το τι έπρεπε να κάνουν, εστιάζοντας την προσοχή τους σε θέματα επιμέλειας μιας εργασίας και αναπτύσσοντας αμοιβαία υποστήριξη ανάμεσα στους φοιτητές. Ο Creasy αφού αιτιολογήσει –στηριγμένος στη βιβλιογραφία- την αναγκαιότητα υιοθέτησης της αυτοαξιολόγησης και αξιολόγησης από συμφοιτητές, παρουσιάζει την εμπειρική μελέτη που έκανε για να διερευνήσει πώς λειτουργεί στην πράξη η αξιολογική στρατηγική που είχε σχεδιάσει. Το άρθρο ολοκληρώνεται με αναφορά στα αποτελέσματα της διερεύνησης αυτής που δείχνουν ότι παρόλο που οι φοιτητές δείχνουν επιφυλακτικότητα απέναντι στην αξιολογική στρατηγική που δοκιμάστηκε, τη θεωρούν ωφέλιμη και χρήσιμη.     

Στο τελευταίο άρθρο του τεύχους με τίτλο «Χορεύοντας με τον «άλλο»: Μια έρευνα-δράση σε ίδρυμα κοινωνικής φροντίδας παιδιού», ο Κώστας Μάγος και η Μαρία Τσουβαλά παρουσιάζουν μιαν εκπαιδευτική έρευνα δράσης που διενέργησαν με κύριο στόχο να διερευνήσουν σε ποιο βαθμό φοιτητές – μελλοντικοί νηπιαγωγοί μπορούν να αναπτύξουν κριτικό αναστοχασμό ώστε να μετασχηματίσουν προηγούμενες στάσεις και πεποιθήσεις τους απέναντι στο διαφορετικό «άλλο» μέσω βιωματικής διδασκαλίας δημιουργικού – ελεύθερου χορού. Το ερευνητικό αυτό πρόγραμμα είχε στόχο να ενθαρρύνει την αυθόρμητη δημιουργική έκφραση μιας ομάδας παιδιών που ζούσαν σε ίδρυμα κοινωνικής φροντίδας, μακριά από τις οικογένειές τους. Μετά από αναλυτική περιγραφή των τριών κύκλων της έρευνας δράσης που διενήργησαν από τον Οκτώβριο 2010 ως το Μάιο 2011, οι συγγραφείς εστιάζουν στα ευρήματα που προέκυψαν από αυτήν. Έτσι τονίζουν το μετασχηματισμό των αντιλήψεων των φοιτητών για τα «διαφορετικά» αυτά παιδιά που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Ο αρχικός οίκτος σταδιακά φαίνεται ότι μετασχηματίζεται σε αναγνώριση των ικανοτήτων των παιδιών αυτών. Το άρθρο ολοκληρώνεται με τεκμηριωμένη αναφορά στην προσωπική και επαγγελματική ενδυνάμωση των φοιτητών που συμμετείχαν στην έρευνα δράσης.   

Ακολουθούν τέσσερις βιβλιοπαρουσιάσεις. Πρόκειται για τρία ελληνικά βιβλία που πραγματεύονται σημαντικές παραμέτρους που επηρεάζουν και παράλληλα φωτίζουν την εκπαιδευτική διαδικασία. Παρουσιάζεται επίσης ένα πρόσφατο αγγλόφωνο βιβλίο, που με συγκεκριμένα παραδείγματα παρουσιάζει τις σύγχρονες προοπτικές της εκπαιδευτικής έρευνας δράσης μέσα από την αξιοποίηση ποικίλων σύγχρονων εργαλείων σε (ανα)στοχαστική προοπτική.