Γούναρη, Π. & Γρόλλιος, Γ. (επ.) (2010). Κριτική Παιδαγωγική, μια συλλογή κειμένων. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Η Κριτική Παιδαγωγική, μια συλλογή κειμένων των βασικών εκπροσώπων ενός ριζοσπαστικού παιδαγωγικού ρεύματος, που επιμελήθηκαν οι Π. Γούναρη και Γ. Γρόλλιος, έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία.  Τα κείμενα των Henry A. Giroux, Michael W. Apple, Lois Weis, Stanley Aronowitz, Peter McLaren, Lilia I. Bartolome, Bell Hooks, Donaldo Macebo παρουσιάζουν τόσο τις βασικές αρχές του παιδαγωγικού αυτού κινήματος, που εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 στις ΗΠΑ, όσο και τις διαφορετικές θεωρητικές τάσεις, που στην πορεία αναπτύχθηκαν μέσα στο ίδιο αυτό κίνημα.

Πέρα από τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, κάποιες από τις οποίες μάλιστα είναι σημαντικές, κοινός τόπος των θεωρητικών της Κριτικής Παιδαγωγικής είναι σύμφωνα με τους Aronowitz και Giroux: «(1) μια διευρυμένη έννοια του πολιτικού, (2) μια προσπάθεια να συνδεθούν οι γλώσσες της κριτικής με εκείνες της δυνατότητας, (3) έναν λόγο ο οποίος βλέπει τους δασκάλους ως δημόσιους διανοούμενους και (4) μια επαναδιατύπωση της σχέσης ανάμεσα στη θεωρία και την πρακτική» (σελ. 191). Πρόκειται δηλαδή για ένα θεωρητικό παιδαγωγικό ρεύμα που μετέφερε την εστίαση από την κριτική στη δυνατότητα, προβάλλοντας όχι μόνο την αρνητική αλλά και τη θετική σχέση ανάμεσα στη γνώση και την εξουσία.

Η ειδοποιός δηλαδή διαφορά του παιδαγωγικού αυτού ρεύματος είναι το πολιτικό σχέδιο δράσης που εισηγούνται, που μας επιτρέπει να θεωρήσουμε την εκπαίδευση ως ένα πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό εγχείρημα (σελ. 256). Οι κριτικοί παιδαγωγοί με βασική πεποίθηση ότι κάθε γνήσια παιδαγωγική πρακτική αποτελεί δέσμευση στον κοινωνικό μετασχηματισμό σε αλληλεγγύη με υποτελείς και περιθωριοποιημένες ομάδες (σελ. 284) και με σύνθημα ότι η αυθεντική εκπαίδευση πρέπει να είναι απελευθερωτική διαμορφώνουν τα αιτήματα για κριτική παρέμβαση, μεταρρύθμιση και χειραφέτηση. Έτσι, όπως υποστηρίζουν οι Aronowitz και Giroux, η παιδαγωγική θεωρία με δεδομένη τη μεροληπτική φύση της μάθησης οφείλει να στηρίξει θεωρητικά τη δέσμευση στην ανάπτυξη μορφών κοινοτικής ζωής, που αναπτύσσονται και λειτουργούν στη βάση των αρχών της αδελφοσύνης, της ελευθερίας και της ισότητας.

Έτσι η Κριτική Παιδαγωγική εκτός από θεωρητικό ρεύμα, καθώς αμφισβητεί την ισχύουσα εκπαιδευτική τάξη και στοχεύει σε ένα ριζικό κοινωνικό, πολιτικό και εκπαιδευτικό μετασχηματισμό, συγκροτεί και ένα εκπαιδευτικό κίνημα. Ο κινηματικός αυτός προσανατολισμός είναι εμφανής στην ανάδυση των νέων θεωρητικών και ερευνητικών στοχεύσεων του παιδαγωγικού αυτού ρεύματος που συνοψίζεται στο ερώτημα: «πώς οι αποκλεισμένες μειονότητες μπορούν να αναπτύξουν θεσμούς, αξίες και πρακτικές που εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα» (σελ. 20-21).    

Ο συλλογικός αυτός τόμος δεν αποτελεί απλώς μια εισαγωγή στο παιδαγωγικό αυτό ρεύμα και στο αναδυόμενο παράλληλα εκπαιδευτικό κίνημα. Τα κείμενα με τις ποικίλες θεματικές και τις πολιτικές ή παιδαγωγικές αναζητήσεις παρέχουν εναύσματα προβληματισμού   στην προοπτική τόσο της εμβάθυνσης στη σύγχρονη παιδαγωγική σκέψη όσο και ενός εναλλακτικού εκπαιδευτικού οράματος. Η Εισαγωγή των επιμελητών, με την οποία ουσιαστικά επιχειρούν μια περιοδολόγηση των απόψεων και των ερευνητικών προσανατολισμών των βασικών εκπροσώπων της κριτικής παιδαγωγικής, παρέχει ένα ευρύ κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό και επιστημολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετούνται τα κείμενα του τόμου. Ακολουθούν κείμενα των βασικών εκπροσώπων, τα οποία επελέγησαν, όπως υποστηρίζουν οι επιμελητές, ως «ενδεικτικά της τριαντάχρονης πορείας της κριτικής παιδαγωγικής» (σελ. 12). Με δεδομένη την ογκώδη βιβλιογραφική παραγωγή των εκπροσώπων της και τη σημαντική διεθνή απήχησή της, η επιλογή χαρακτηριστικών κειμένων από όλες τις φάσεις ανάπτυξης του κινήματος, που εκφράζουν και τις ποικίλες εκδοχές του και τους αντίστοιχους παιδαγωγικούς προσανατολισμούς αποβαίνει πολλαπλά ωφέλιμη για όλους όσους ασχολούνται με την εκπαίδευση τόσο στη θεωρητική παιδαγωγική πλαισίωσή της όσο και στην σχολική της οργάνωση. Πολύ περισσότερο μάλιστα στη σημερινή συγκυρία, όταν «το δίπολο του νεοφιλελευθερισμού και του νεοσυντηρητισμού συνεχίζει να προβάλλεται ως μονόδρομος σε παγκόσμια κλίμακα», η Κριτική Παιδαγωγική, ως ριζοσπαστικό θεωρητικό και πρακτικό παιδαγωγικό εγχείρημα, προβάλλει ως μια εναλλακτική πρόταση.